Παθήσεις

Όταν η όραση χρειάζεται υποστήριξη.

Ορισμένες παθήσεις μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα της όρασης. Παρακάτω θα βρείτε πληροφορίες για τις πιο συνηθισμένες, καθώς και τις λύσεις που μπορούν να βοηθήσουν.

Παθήσεις που χρίζουν βοηθήματα χαμηλής όρασης

Οι συνηθέστερες παθήσεις που ελαττώνουν την όραση των ασθενών είναι:

  • η εκφύλιση ωχράς κηλίδας
  • ο καταρράκτης
  • η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια
  • η κεντρική ορώδης αμφιβληστροειδοπάθεια
  • το γλαύκωμα
  • η νόσος Stargardt’s
  • η δυστροφία των κωνίων
  • η μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια
  • η ενδοκρανιακή υπέρταση
  • διάφορες παθήσεις του οπτικού νεύρου

Τα άτομα με χαμηλή όραση σήμερα δεν περιορίζονται μόνο στα άτομα που έχουν όραση 1-2/10 και οπτικό πεδίο μικρότερο των 15-20ο. Σύμφωνα με τον ορισμό που επικρατεί σε παγκόσμιο επίπεδο, χαμηλή όραση είναι εκείνο το επίπεδο όρασης με το οποίο ο ασθενής δυσκολεύεται να δει για να εκτελέσει διάφορες συνηθισμένες εργασίες της καθημερινής ζωής και τα γυαλιά, οι φακοί επαφής ή οι ενδοφακοί δε μπορούν να βοηθήσουν.

Αναμφισβήτητα είναι μεγάλο σοκ για έναν ασθενή να ενημερώνεται ότι δεν υπάρχει φαρμακευτική αγωγή ή χειρουργική πράξη που θα αυξήσει την οπτική οξύτητά του. Υπάρχουν όμως τα βοηθήματα χαμηλής όρασης που βοηθούν τους ασθενείς να αξιοποιήσουν την όραση που έχουν.

Η ποσότητα και η ποιότητα του φωτός είναι πολύ σημαντικά στοιχεία για τα άτομα με χαμηλή όραση.

Καταρράκτης

Αυτή είναι η πιο γνωστή σχετικά ασθένεια κι η οποία χαρακτηρίζεται από ομιχλώδη όραση και θαμπά χρώματα, ιδίως κατά την διάρκεια ηλιόλουστων ημερών. Συνοπτικά αυτό που συμβαίνει κατά τον καταρράκτη είναι η θόλωση του φακού του ματιού, ο οποίος εντοπίζεται στον οπίσθιο θάλαμο του οφθαλμού πίσω από την κόρη του ματιού. Ανάλογα με το σημείο του φακού που παρουσιάζεται η θόλωση και ανάλογα και με την ένταση της μπορεί οι επιπτώσεις στην όραση του ασθενούς να είναι ελαφρές μέχρι και ιδιαίτερα βαριές.

Συνήθως ο καταρράκτης αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιτυχία με χειρουργική επέμβαση κατά την οποία ο θολωμένος φακός απομακρύνεται και στη θέση του τοποθετείται τεχνητός ενδοφακός. Παρ’ όλ’ αυτά κάποιοι ασθενείς μπορεί να μην πληρούν τις προϋποθέσεις για να γίνει ασφαλώς μια τέτοια επέμβαση.

Ο καταρράκτης συνδέεται επίσης με άλλες παθολογικές καταστάσεις. Για παράδειγμα, ασθενείς με χρόνιο διαβήτη έχουν πολλές πιθανότητες να αναπτύξουν καταρράκτη ο οποίος αν συνδυάζεται με κάποια αμφιβληστροειδοπάθεια, είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί.

Το γλαύκωμα είναι μια ασθένεια που χαρακτηρίζεται από την υψηλή ενδοφθάλμια πίεση που παρουσιάζουν οι ασθενείς.

Επιστρέφοντας για λίγο στην ανατομία του ανθρώπινου οφθαλμού, ας θυμηθούμε ότι το πρόσθιο τμήμα του ματιού πληρείται από το υδατοειδές υγρό το οποίο παράγεται από το επιθήλιο του ακτινωτού σώματος του ματιού. Αν αυτό το υγρό δεν αποχετεύεται με την ίδια αναλογία με την οποία παράγεται, η ενδοφθάλμια πίεση αυξάνεται ραγδαία. Η αυξημένη πίεση στο εσωτερικό του ματιού δεν επιτρέπει την σωστή και ομαλή λειτουργία του οπτικού νεύρου το οποίο και στραγγαλίζεται κυριολεκτικά ενώ σύντομα ακολουθούν και άλλα τμήματα του οφθαλμού (π.χ. θόλωση κερατοειδούς).

Διακρίνονται δύο βασικά είδη γλαυκώματος, το χρόνιο και το οξύ γλαύκωμα.

Στο χρόνιο γλαύκωμα το οποίο προσβάλλει μεσήλικες και υπερήλικες, η αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης είναι αργή και ανώδυνη. Τα σημεία του αμφιβληστροειδούς που πρώτα υπόκεινται σε βλάβη είναι αυτά που μας επιτρέπουν να βλέπουμε “με την άκρη του ματιού μας” (περιφερική όραση- περιφερικός αμφιβληστροειδής). Για τον λόγο αυτό η όποια βλάβη μπορεί να μην γίνεται αντιληπτή για αρκετό χρονικό διάστημα, έως όταν η ασθένεια έχει προχωρήσει αρκετά.

Στο οξύ γλαύκωμα, που πάντως είναι λίγο σπανιότερο, η πίεση στο μάτι αυξάνεται ραγδαία και φθάνει σε πολύ υψηλά επίπεδα, ενώ ο πόνος που αισθάνεται ο ασθενής είναι αφόρητος. Η κατάσταση αυτή είναι σαφέστατα μια κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Ο ασθενής παρουσιάζει οίδημα και θόλωση κερατοειδούς, ενώ η κόρη του οφθαλμού είναι διασταλμένη και δεν αντιδρά στο φως.

Η αντιμετώπιση του γλαυκώματος επιτυγχάνεται φαρμακευτικά με ταμπλέτες ή σταγόνες (κολλύρια) τα οποία ελαττώνουν την ενδοφθάλμια πίεση είτε μειώνοντας την παραγωγή του υδατοειδούς υγρού είτε αυξάνοντας την αποχέτευση του.

Στην περίπτωση του χρόνιου γλαυκώματος είναι σημαντικό να διαγνωσθεί η ασθένεια έγκαιρα ώστε να υπάρξουν οι λιγότερες δυνατές επιπτώσεις στην όραση. Στην περίπτωση του οξέος γλαυκώματος η φαρμακευτική αντιμετώπιση πρέπει να είναι άμεση και ισχυρή.

Πέρα από την φαρμακευτική αντιμετώπιση, πάντως, το γλαύκωμα αντιμετωπίζεται και με χειρουργική επέμβαση (ιριδεκτομή-τραμπεκουλεκτομή) η οποία αποσκοπεί στην διάνοιξη αποχετευτικών οδών για το παγιδευμένο υδατοειδές υγρό.

Έτσι αποκαλείται μια ομάδα ασθενειών που προσβάλλουν τα φωτοευαίσθητα κύτταρα, στον αμφιβληστροειδή (κωνία και ραβδία), κυρίως δε τα ραβδία. Τα κωνία είναι τα κύτταρα που είναι υπεύθυνα για την όραση στο φως και την διάκριση των χρωμάτων. Είναι συγκεντρωμένα στο σχετικά κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδούς χιτώνα και γύρω από την Ωχρά κηλίδα, οπότε είναι αυτά που κυρίως συμμετέχουν στην κεντρική μας όραση Τα ραβδία είναι υπεύθυνα για την όραση στο λιγοστό φως και στο σκοτάδι και συμμετέχουν ενεργά στην περιφερική μας δραση μια και εντοπίζονται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στην περιφέρεια του αμφιβληστροειδούς. Αν τα ραβδία προσβληθούν από κάποια ασθένεια, ο ασθενής αποκτά μειωμένη ή σκοτωματώδη περιφερική όραση που μοιάζει με την όραση που έχουμε όταν κοιτάμε μέσα από ένα σωλήνα (Tunnel Vision). Επίσης έχουμε και τύφλωση ή πολύ μειωμένη οπτική απόδοση στο λιγοστό φως (ημεραλωπία).

Η ασθένεια αυτή είναι αρκετά συνήθης σε άτομα με συγγενή κώφωση (Σύνδρομο Usher), είναι δε επίσης κληρονομική. Θεραπεία ακόμη δεν υπάρχει, η ιατρική έρευνα όμως μας επιτρέπει να αισιοδοξούμε για κάτι καλό, μια και τα γονίδια που είναι υπεύθυνα για την μετάδοση της νόσου έχουν αναγνωρισθεί και βρίσκονται υπό μελέτη.

Η πλειοψηφία των ατόμων που πάσχουν από διαβήτη, ιδίως δε αυτοί που είναι εξαρτημένοι από τις δόσεις ινσουλίνης, θα αναπτύξουν μέσα σε περίπου, 15 έτη κάποια μορφή αμφιβληστροειδοπάθειας. Η ακριβής αιτία της ασθένειας πάντως δεν είναι γνωστή. Στην αρχή χαρακτηρίζεται από μικρές αμφιβληστροειδικές αιμορραγίες οι οποίες μπορούν να ανιχνευθούν με βυθοσκόπτηση. Συνήθως δεν προκαλούν κάποια μείωση της όρασης, σύντομα όμως μπορεί να εξελιχθούν σε πιο έντονες κι εκτεταμένες. Πολλές φορές απορροφούνται αρκετά γρήγορα από μόνες τους, αλλά μπορούν να ξαναπαρουσιαφθούν ανά πάσα στιγμή. Η όραση στην διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια παρουσιάζεται κυρίως αποσπασματική και ανομοιόμορφη, με ορισμένα θολώματα σε μερικές περιοχές του κεντρικού οπτικού πεδίου, και μεταβάλλεται διαρκώς.

Η θεραπεία με λέιζερ είναι συνήθως αποτελεσματική αλλά όπως και στην περίπτωση του εκφυλισμού της ωχράς βασίζεται κυρίως στον περιορισμό της έκτασης της ζημιάς και όχι στην αποκατάσταση της φυσιολογικής όρασης. Η πρόληψη και προφύλαξη (συχνές εξετάσεις) δίνουν στην συγκεκριμένη περίπτωση τα καλύτερα αποτελέσματα.

Ο συγγενής νυσταγμός συνδέεται με οφθαλμολογικές παθήσεις ή με νευρολογικές νόσους:

  • Συγγενή καταρράκτη
  • Αλφισμό
  • Συγγενή αμαύρωση Leber
  • Κολόβωμα αμφιβληστροειδούς
  • Αμφιβληστροειδοπάθεια προωρότητας
  • Ανιριδία
  • Αχρωματοψία
  • Σοβαρό διαθλαστικό σφάλμα
  • Προβλήματα του λαβύρινθου του αυτιού

Η ικανότητα του να κρατά κανείς τα μάτια του σταθερά ενώ εξετάζει ένα αντικείμενο, είναι κάτι που τείνουμε να θεωρούμε ως δεδομένο. Για τους ασθενείς με νυσταγμό όμως κάτι τέτοιο είναι αδύνατο. Και τα δυο τους μάτια κινούνται συνεχώς, ακούσια, συνήθως στον οριζόντιο άξονα, δίνοντας την εντύπωση στον παρατηρητή ότι τρεμοπαίζουν διαρκώς.

Ο νυσταγμός μπορεί να συνοδεύεται και από άλλα φαινόμενα (π.χ. αλβινισμός, συγγενής καταρράκτης, ανιριδία, κ.ά.). Το αποτέλεσμα του νυσταγμού θα μπορούσε να παρομοιαστεί με την εικόνα που θα έπαιρνε ένας φωτογράφος που άθελά του κουνά τη μηχανή του ενώ παίρνει τη φωτογραφία ενός αντικειμένου.

Κάποια παιδιά με νυσταγμό έχουν μία ήπια μείωση της οπτικής οξύτητας, ενώ άλλα έχουν χαμηλή όραση. Ο συγγενής νυσταγμός διατηρείται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, αλλά ελαττώνεται ελαφρώς με την ανάπτυξη.

Τα παιδιά με νυσταγμό μπορούν να βελτιώσουν την όρασή τους με την εφαρμογή ειδικών φακών επαφής, που περιορίζουν την κινητικότητα των οφθαλμών. Παράλληλα, μπορούν με τη χρήση εξατομικευμένων γυαλιών χαμηλής όρασης να αυξήσουν σημαντικά την οπτική τους οξύτητα.